Tarihi bölge
Hititler: Anadolu’nun ilk büyük imparatorluğu
Okuma süresi: 3 dk · Güncelleme: 16.11.2026 · Yayın ilkelerimiz
Hititler, yaklaşık MÖ 17. yüzyıldan MÖ 12. yüzyılın başlarına kadar Orta Anadolu merkezli güçlü bir devlet kurdu. Mısır ve Asur gibi dönemin büyük güçleriyle eşit düzeyde ilişki kuran Hititler; yazılı hukukları, diplomatik antlaşmaları ve kaya kabartmalarıyla Anadolu tarihinde ayrı bir yere sahiptir.
Başkent Hattuşa
Hitit başkenti Hattuşa, bugünkü Çorum’un Boğazkale ilçesinde yer alır. Yaklaşık iki kilometrekareyi aşan alanıyla dönemin en büyük kentlerinden biridir. Aslanlı Kapı, Kral Kapısı, Yer Kapı ve Büyük Tapınak kentin en tanınmış yapılarıdır.
Hattuşa ve yakınındaki Yazılıkaya açık hava tapınağı, 1986 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınmıştır.
Çivi yazılı tabletler ve Hitit dili
Hattuşa’daki kazılarda binlerce çivi yazılı kil tablet bulunmuştur. Bu tabletler devlet arşivlerinin, mektupların, antlaşmaların, kanunların ve dinî metinlerin bir parçasıdır.
Hitit dili, Hint-Avrupa dil ailesinin bilinen en eski yazılı dillerinden biridir. Dilin çözülmesi 20. yüzyılın başlarında Çek dilbilimci Bedřich Hrozný’nin çalışmalarıyla mümkün olmuştur.
Hitit kralı III. Hattuşili ile Mısır firavunu II. Ramses arasında yapılan Kadeş Antlaşması, bilinen en eski yazılı barış antlaşmalarından biri olarak kabul edilir. Antlaşmanın Hattuşa’da bulunan tablet kopyası İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nde sergilenmektedir.
Yazılıkaya ve kaya kabartmaları
Yazılıkaya, Hattuşa’nın yakınında doğal kaya oluşumlarının arasında yer alan bir açık hava tapınağıdır. Kaya yüzeylerine işlenmiş tanrı ve tanrıça alayları, Hitit dininin “bin tanrılı” yapısını yansıtır.
Hititlerin ve onların ardından gelen Geç Hitit krallıklarının kaya kabartmaları Anadolu’nun farklı yerlerinde görülür. Bu kabartmalar çoğunlukla kralları, tanrıları ve hiyeroglif yazıtları gösterir.
Hitit sanatı ve tipik eserler
Hitit sanatında aslan ve sfenks figürleri, boğa biçimli ritüel kapları, damga mühürler ve madenî heykelcikler yaygındır. Alacahöyük’te bulunan ve Hitit öncesi döneme ait güneş kursları ile geyik heykelcikleri de Anadolu’nun simge eserleri arasındadır.
Hiyeroglif Luvice yazıtlar, özellikle Geç Hitit döneminde, anıtsal taş bloklar üzerinde kullanılmıştır.
Hititleri nerede görebilirsiniz?
Ankara’daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Hitit eserlerinin en zengin koleksiyonlarından birine sahiptir. Çorum Müzesi ile Boğazköy Müzesi de bölgedeki kazılardan çıkan buluntuları sergiler.
Hattuşa ören yeri, Alacahöyük ve Şapinuva gibi alanlar ziyaretçilere açıktır. Gezerken yalnızca belirlenmiş yollarda yürümek ve kalıntılara dokunmamak, bu mirasın korunmasına katkıdır.
Keşif ve araştırma tarihi
Hattuşa kalıntıları 1834’te Fransız gezgin Charles Texier tarafından Avrupa’ya tanıtıldı. 20. yüzyılın başında Hugo Winckler ve Osmanlı arkeoloğu Theodor Makridi’nin çalışmalarıyla tablet arşivleri bulundu. Kazılar, Alman Arkeoloji Enstitüsü tarafından bugün de sürdürülmektedir.
Bu çalışmalar, uzun süre yalnızca Eski Ahit’teki kısa anlatımlardan bilinen Hititlerin gerçekte büyük bir imparatorluk olduğunu ortaya koydu.
Günlük hayat ve hukuk
Hitit toplumunun ekonomisi tarıma ve hayvancılığa dayanıyordu; buğday, arpa, üzüm ve zeytin önemli ürünlerdi. Devlet depolarında büyük tahıl ambarları bulunmuştur.
Hitit kanunları, birçok suç için ağır bedensel cezalar yerine tazminat ödenmesini öngörür. Bu yönüyle Hitit hukuku, dönemin diğer hukuk sistemlerine göre dikkat çekici özellikler taşır.
Sık sorulan sorular
Hititler hangi dili konuşuyordu?
Hititler Hint-Avrupa dil ailesine ait Hititçeyi konuşuyordu. Devlette Hititçenin yanında Luvice, Hattice ve Akadca gibi diller de kullanılıyordu.
Hitit İmparatorluğu nasıl yıkıldı?
İmparatorluk yaklaşık MÖ 12. yüzyılın başlarında çöktü. Kuraklık, kıtlık, iç karışıklıklar ve “Deniz Kavimleri” olarak bilinen göç dalgaları gibi birden çok etkenin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.
Bunlar da ilginizi çekebilir
Frigler ve Frigya: Gordion, Midas ve kaya anıtları
Frig uygarlığı, başkent Gordion, kaya anıtları ve Midas efsanesi.
Oku →Lidya: ilk sikkeler, Sardes ve Kral Kroisos
Paranın icat edildiği topraklar: Lidya Krallığı ve başkenti Sardes.
Oku →Karya: Halikarnassos Mozolesi ve Batı Anadolu’nun antik kentleri
Karya bölgesi, Mausolos’un anıt mezarı ve antik kentler.
Oku →Elindeki eseri tanımak ister misin?
Fotoğrafını çek; Defineciler dönemini, uygarlığını ve anlamını anlatsın.